جهانگرد معروف اسرائيلى كه قرن‌ها قبل از انوشيروان ميزيسته است از آن ديدن كرده باشد ، زيرا مسلّم است كه اين جهانگرد در سفرهاى خود از سدّ ذو القرنين ديدن كرده و خصوصيّات آن را بيان كرده است . محلّ بناى سدّ ذو القرنين بنابراين سدّ ذو القرنين همان سدّ موجود در تنگهء كوههاى قفقاز است كه اين كوه‌ها از بحر خزر تا بحر اسود امتداد دارد و تنگه ، داريال ناميده مىشود . ( داريال محرّف داريول است كه به زبان تركى به معناى تنگه است ، و اين سدّ را به لغت محلّى دميرقاپو كه به معناى در آهنين است مىنامند . ) اين تنگه واقع است بين تفليس و بين ولادى كيوكز ، و اين سدّ در بين دو كوه بلند واقع است كه آن دو كوه از دو طرف امتداد دارند و فقط اين تنگه فاصلهء بين آن سلسله جبال است . تنها راهى كه رابطهء بين نواحى شمالى و نواحى جنوبى است همين تنگه است . چون آن سلسلهء جبال به همراه بحر خزر و بحر اسود ، خود به خود يك مانع و حاجز طبيعى هستند كه هزاران كيلومتر ادامه داشته و جنوب آسيا را از شمال آن جدا مىكنند . و در آن اعصار اقوام شرورى از سكنهء شمال شرقى آسيا از اين تنگهء قفقاز وارد قسمت‌هاى جنوبى آن از ارمنستان و سپس وارد ايران شده و حتّى به آشور و كلده ميرفتند و غارت ميكردند و در هجوم‌هاى خود از هيچ قتل و سبى و نَهب « 1 » دريغ نمىنمودند . و يك بار در

--> ( 1 ) سَبْى : اسير گرفتن ؛ نَهْب : غارت نمودن .